SAĞLIK MALİYETLERİNİ FİZYOLOJİK KALİTE İLE YÖNETMEK

Görünmez Maliyet: Hasar/Prim Oranı

İşletmeler için sağlık sigortası primleri, her yıl kontrol edilemez bir maliyet artışı gibi görünse de aslında bu rakamlar geçmiş performansın somut verileridir. Sigorta şirketleri tekliflerini hazırlarken "Hasar/Prim Oranı" (Loss Ratio) verisine özellikle bakar. Bu oran; çalışanların son bir yılda gerçekleştirdiği doktor muayeneleri, tetkikler ve kullanılan ilaçların toplam maliyetinin, ödenen prime bölünmesiyle hesaplanır.

Goetzel ve ekibinin 2014 yılında Journal of Occupational and Environmental Medicine (JOEM) dergisinde yayımlanan "The Relationship Between Modifiable Health Risks and Health Care Expenditures" başlıklı çalışması iş dünyasında "sağlık ekonomisi" denildiğinde en çok referans verilen araştırmalardan biridir.

Yönetilebilir 10 Risk Faktörü

Araştırma, 10 büyük işverene bağlı toplam 92.000'den fazla çalışanın verilerini kapsamaktadır. Çalışanların sağlık riskleri ve bu risklere bağlı olarak oluşan gerçek sağlık harcamaları yıllar bazında takip edilmiştir ve sağlık maliyetlerini artıran 10 ana "modifiye edilebilir" (yani yaşam tarzı müdahaleleriyle değiştirilebilir) risk faktörüne odaklanmıştır:

1.     Depresyon

2.     Yüksek kan şekeri (diyabet riski)

3.     Yüksek tansiyon

4.     Obezite (Vücut Kitle Endeksi)

5.     Tütün kullanımı

6.     Fiziksel aktivite azlığı

7.     Yüksek stres seviyesi

8.     Yüksek kolesterol

9.     Alkol kullanımı

10.  Beslenme alışkanlıkları

Çalışma, toplam sağlık harcamalarının %24,8'inin (yaklaşık dörtte biri) yukarıdaki 10 risk faktöründen kaynaklandığını ortaya koymuştur ve bu da demektir ki bu maliyet kalemlerinin %25'e yakını doğrudan yönetilebilir yani işveren için "müdahale edilirse geri kazanılabilecek" devasa bir bütçe demektir.

Dikkat ettiyseniz yukarıdaki 10 risk faktörünün temel tetikleyicisi stres ve stresinizi nefes çalışmaları ile kontrol edip bu hastalıkların önüne geçilebilir diyerek konuyu tatlıya bağlamak isterdim. Ancak amacım bu değil. Günümüz tıbbı semptomları dindirmekte çok başarılı olsa da, İyiBiNefes olarak sorunun kaynağına, yani hücrenin stres altındaki yanlış yönetimine odaklanıyoruz.

Evet bilim insanı değilim ya da doktor değilim belki ama bana verilen eğitim bende her zaman bilimsel kanıtla iknaya neden oluyor. Nefes konusunda aldığım eğitimde de sürekli nasıl sorusunu sorusu ön plana çıkıyor. mama neden oluyor. Bu soruların cevapları için de evren sürekli karşıma bilimsel çalışmalar ve sonuçlarını çıkarıyor demek isterdim ama bunun algoritma ile ilgili olduğuna eminim. Sonuç olarak ben bu yazımda size genlerimiz ile ilgili yapılan çalışmalar ve sonuçlarından bahsetmek istiyorum.

Hücrenin Kriz Yönetimi: Epigenetik ve NF-κB

Genetik yapımız (DNA dizilimi) bir piyanonun tuşları gibidir; dizilim değişmez. Ancak epigenetik, hangi tuşa basılacağını, hangisinin sessiz kalacağını belirleyen "müzisyen” gibidir. Yaşam tarzı, stres ve nefes; bu piyanonun çalınma biçimini değiştirir.

DNA sarmalında genlerin bir kısmı "metillenmiş" (üzeri kapatılmış/susturulmuş), bir kısmı ise "asetillenmiş" (açılmış/aktifleşmiş) durumdadır. Dr. Dean Ornish (2008) tarafından yapılan çığır açıcı bir çalışma, sadece 3 aylık kapsamlı yaşam tarzı değişikliğinin (stres yönetimi dahil), prostat kanseriyle ilişkili 500'den fazla genin ifadesini değiştirdiğini kanıtlamıştır.

Peki yaşam tarzımız ve buna bağlı kronik stres genleri nasıl açıyor yani aktif tepki verir hale getiriyor?

Stres, vücutta sadece bir "his" değildir; hücre çekirdeğine giden kimyasal bir talimattır. Kronik stres (sürekli "savaş ya da kaç" modu), vücutta Kortizol ve NF-κB (nükleer faktör kappa B) gibi proteinleri aktive eder. Bu proteinler DNA sarmalında bahsettiğimiz şu 10 rahatsızlığın genetik kapısını aralar:

• Enflamasyon Genleri (Bağışıklık & Kalp): Stres, vücuttaki interlökin-6 (IL-6) gibi pro-enflamatuar genleri "açık" konuma getirir. Bu da Goetzel’in listesindeki tansiyon, kalp hastalıkları ve diyabetin biyolojik zeminini hazırlar.

• Metabolik Genler (Obezite & Şeker): Kronik stres, insülin direncini artıran ve yağ depolanmasını tetikleyen genleri aktive eder. "Genetik yatkınlığım var" dediğimiz şey, stresle o genin kilidinin açılmasıdır.

Ayrıca Nobel ödüllü Elizabeth Blackburn, stresin DNA'nın ucundaki koruyucu başlıkları (telomerler) kısalttığını, yani genetik yaşlanmayı hızlandırdığını kanıtladı. Ancak stres yönetimi ve nefes çalışmalarının, bu başlıkları tamir eden telomeraz enzimini %30’a kadar artırabildiği de saptandı.

Sığ ve sık nefesin eşlik ettiği kronik stres yani tehdit algısı hücre çekirdeğine giden NF-κB proteininin serbest bırakılmasına neden olur. Bu protein DNA'ya yapıştığında pro-enflamatuar (yangısal/iltihap yapıcı) genleri "açık" konuma getirir. Hücre bu moddayken kendini korumaya alır, enerji harcamasını savunmaya odaklar. Goetzel’in bahsettiği o kronik hastalıkların (tansiyon, şeker vb.) biyolojik temeli tam olarak bu sürekli savunma halidir.

Herbert Benson’ın çalışmasında görülen "Relaxation Response", vagus siniri aracılığıyla bu NF-κB şalterini indirir. Sinir sistemi "güvendeyiz" sinyali gönderdiğinde, bu saldırgan proteinler DNA'dan çekilir. Sonuç olarak enflamasyon üreten genler susturulur (deaktive edilir). Bu, vücudun içsel "yangınını" hücresel düzeyde söndürmektir. Hücre savunma modundan çıktığında, enerji üretimine odaklanır. Nefes egzersizleri, mitokondrilerde (hücrenin enerji santralleri) ATP (adenozin trifosfat) üretimini ve oksijen kullanım verimliliğini artıran genleri aktif hale getirir. Bunun biyolojik karşılığı şudur: Hücre artık oksijeni daha az "atık" (serbest radikal) çıkararak daha fazla "enerjiye" dönüştürür.

Biyolojik kader döngüsünü (Ouroboros), bilinçli nefesle (Epigenetik Müdahale) kırmak mümkündür.

Bu verilerin derinliğine bakıldığında, şirket bilançolarına "hasar" olarak yansıyan harcamaların önemli bir kısmının stres kaynaklı psikosomatik rahatsızlıklar (sindirim sistemi sorunları, kas-iskelet ağrıları, uyku bozuklukları vs) olduğu görülmektedir. Sigorta aktüerleri stresin kendisine bakmaz; ancak stresin fiziksel sonucu olan bu muayene ve ilaç harcamalarını risk puanına dahil ederler. Baicker, Cutler ve Song (2010) tarafından yapılan geniş ölçekli meta-analiz, önleyici sağlık müdahalesi yapılan iş yerlerinde tıbbi masrafların her 1 dolar yatırım karşılığında ortalama 3,27 dolar azaldığını sayısal olarak kanıtlamıştır.

İşte bu noktada nefes çalışmaları, sübjektif bir iyi hissetme yöntemi değil, doğrudan otonom sinir sistemine yapılan veri temelli bir müdahaledir. Doğru tekniklerle parasempatik sinir sisteminin aktive edilmesi, stres hormonu olan kortizol seviyelerini düşürerek bağışıklık ve sindirim sistemi harcamalarını minimize eder. Bu, sigorta şirketinin bir sonraki yıl analiz edeceği "ilaç kullanım" ve "muayene sıklığı" verilerinin aşağı çekilmesi, dolayısıyla işverenin pazarlık masasında elinin güçlenmesi demektir.

TKY Vizyonu: İnsan Biyolojisini Kalibre Etmek

Şirket bilançolarına "hasar" olarak yansıyan harcamaların büyük kısmı, bu hücresel stresin fiziksel sonuçlarıdır. Sigorta aktüerleri strese bakmaz; ancak stresin faturası olan ilaç ve muayene harcamalarını risk puanınıza dahil ederler. Baicker ve ekibi (2010), önleyici sağlık müdahalelerinin tıbbi masrafları yatırım başına 3,27 dolar azalttığını sayısal olarak kanıtlamıştır.

Nefes çalışmaları, sübjektif bir iyi hissetme yöntemi değil, otonom sinir sistemine yapılan veri temelli bir müdahaledir. Doğru tekniklerle parasempatik sistemin aktive edilmesi, sigorta şirketinin analiz edeceği "ilaç kullanım" verilerini aşağı çeker ve işverenin pazarlık masasında elini güçlendirir.

Toplam Kalite Yönetimi (TKY) prensibi olan "Kanıtlarla Karar Verme", artık insan sağlığını da kapsamak zorundadır. Verimliliği artırmak ve maliyetleri optimize etmek için makineler kadar, o makineleri yöneten insan biyolojisinin de kalite standartlarına uygun şekilde "kalibre edilmesi" bir zorunluluktur.